• Актуальнае
  • Медыяправа
  • Карыснае
  • Кірункі і кампаніі
  • Агляды і маніторынгі
  • Рэкамендацыі па бяспецы калег

    «Я бачыў Пазняка, які плакаў». Дзмітрый Гурневіч і Павел Мажэйка прэзентавалі сумесную кнігу пра палітыка

    14 лістапада на фестывалі інтэлектуальнай кнігі «Прадмова» ў Варшаве прэзентавалі кнігу пра Зянона Пазняка, заснаваную на шматгадовых размовах з ім.

    Аўтары, журналісты Дзьмітры Гурневіч і Павал Мажэйка, расказалі, якім яны ўбачылі Пазьняка па-за палітыкай, пра што ён гаварыў са сьлязьмі на вачах і чаму выданьне кнігі заняло больш за дзесяць гадоў.

    Павел Мажэйка (у цэнтры) і Дзмітрый Гурневіч (справа) прэзентуюць кнігу. Фота: Радыё Свабода

    Прэзэнтацыя адбылася ў варшаўскім Доме сустрэч з гісторыяй. Дыскусію мадэраваў выдавец Яраслаў Іванюк.

    Кніга, якая раней выйшла пад назвай «Стаць у праломе мура», цяпер пабачыла сьвет у дапрацаваным выданьні «Зянон Пазьняк — у размовах з Дзьмітрыем Гурневічам і Паўлам Мажэйкам» у выдавецтве «Камунікат».

    Размовы запісвалі ў першай палове 2010‑х гадоў. Яны ахопліваюць падзеі беларускай гісторыі ад міжваеннага часу да здабыцьця незалежнасьці ў 1991 годзе.

    Іншы Зянон Пазьняк

    Падчас прэзэнтацыі аўтараў запыталі, ці ўдалося ім паказаць у кнізе Пазьняка, якога беларусы ня ведаюць з палітычных выступаў.

    «Я б сказаў, што гэтая кніжка ўся пра іншага Пазьняка. Ён расказвае пра гісторыю сваёй сям’і, свайго роду, пра бацьку, якога забілі на вайне, пра маму, пра якую мала хто ведае», — адзначыў Дзьмітры Гурневіч.

    Паводле журналіста, у асабістых размовах Пазьняк быў зусім не такім, як у палітычных інтэрвію: жартаваў, усьміхаўся, а калі згадваў бацькоў, часам не стрымліваў сьлёз.

    «Я бачыў Пазьняка, які плакаў», — расказаў Гурневіч.

    «Гэта кніга не пра Пазьняка. Гэта кніга пра дваццатае стагодзьдзе»

    Павал Мажэйка прапанаваў паглядзець на выданьне шырэй — як на аповед пра Беларусь ХХ стагодзьдзя.

    Паводле журналіста, праз асабістую гісторыю Пазьняка можна прасачыць шлях некалькіх пакаленьняў беларусаў: праз войны, рэпрэсіі і русыфікацыю да здабыцьця незалежнасьці.

    Аўтары хацелі паказаць, як у савецкі час беларусы захоўвалі нацыянальную сьвядомасьць і працягвалі працаваць дзеля будучай незалежнасьці краіны. Менавіта таму размовы ў кнізе сьвядома завяршаюцца 1991 годам.

    Невядомыя гісторыі пра вядомых беларусаў

    Падчас прэзэнтацыі аўтары прыгадалі некалькі нечаканых гісторый, якія ўвайшлі ў кнігу. Адна зь іх тычыцца бацькі Зянона Пазьняка. Як пераказаў Дзьмітры Гурневіч, паводле ўспамінаў палітыка, 18 верасьня 1939 году ягоны бацька сустракаў Чырвоную армію, якая ўвайшла ў Заходнюю Беларусь, зь бел-чырвона-белым сьцягам.

    Сярод іншых эпізодаў — тое, як паэт Максім Танк заступаўся за маладога Пазьняка, калі таго выключылі з тэатральна-мастацкага інстытуту.

    Яшчэ адна гісторыя — пра барацьбу за захаваньне гістарычнай забудовы Менску. Каб атрымаць подпіс вядомага музычнага дзеяча Рыгора Шырмы пад зваротам у абарону старога гораду, Пазьняк разам з паплечнікамі некалькі гадзінаў абыходзіў кватэры ў вялікім доме. Урэшце Шырму знайшлі, і ён падпісаў зварот.

    Сярод іншых герояў успамінаў — Уладзімер Караткевіч, Васіль Быкаў, Рыгор Барадулін, Міхась Чарняўскі і іншыя прадстаўнікі беларускай інтэлігенцыі.

    Паводле Паўла Мажэйкі, такія гісторыі дапамагаюць зразумець, што незалежнасьць Беларусі не «звалілася нам на галаву», а стала вынікам шматгадовай працы многіх людзей.

    Чаму кнігу выдавалі больш за дзесяць гадоў

    Размовы з Пазьняком запісвалі цягам некалькіх гадоў у самых розных месцах: у кавярнях, гандлёвых цэнтрах, аўтамабілях і ў яго дома. Даводзілася падладжвацца пад графікі — Мажэйка жыў у Горадні, Гурневіч працаваў у Варшаве, а Пазьняк часта езьдзіў паміж Варшавай і Нью-Ёркам.

    Выданьне неаднаразова адкладалася. Сярод прычынаў Павал Мажэйка назваў пандэмію каранавірусу, падзеі 2020 году і палітычныя рэпрэсіі.

    У жніўні 2022 году Мажэйку затрымалі. Ён правёў за кратамі тры гады і выйшаў на волю толькі ў верасьні 2025-га.

    Пакуль Павал знаходзіўся ў зьняволеньні, Зянон Пазьняк за асабістыя сродкі выдаў кнігу «Стаць у праломе мура», не чакаючы завяршэньня рэдактарскай працы журналістаў.

    Тым часам дапрацаваны рукапіс заставаўся ў Беларусі. Пасьля ператрусаў і вымушанага выезду з краіны Павал Мажэйка асьцерагаўся, што праца згубленая. Аднак рукапіс удалося перадаць зь Беларусі, і аўтары змаглі вярнуцца да падрыхтоўкі кнігі.

    Новае выданьне падрыхтавала выдавецтва «Камунікат». На прэзэнтацыі паказалі ягоныя сігнальныя асобнікі. Канчатковы варыянт плянуюць выдаць у цьвёрдай вокладцы.

    Журналісты прызналіся, што ў іх засталося яшчэ нямала пытаньняў да Пазьняка. Частка запісаных размоваў, у тым ліку пра падзеі пасьля 1991 году, не ўвайшла ў кнігу. Аўтары не выключаюць, што ў будучыні ў яе можа зьявіцца працяг.

    Самыя важныя навіны і матэрыялы ў нашым Тэлеграм-канале — падпісвайцеся!
    @bajmedia
    Найбольш чытанае
    Кожны чацвер мы дасылаем на электронную пошту магчымасці (гранты, вакансіі, конкурсы, стыпендыі), анонсы мерапрыемстваў (лекцыі, дыскусіі, прэзентацыі), а таксама самыя важныя навіны і тэндэнцыі ў свеце медыя.